Xứ Lạng - một vùng đất đậm đà bản sắc văn hóa Lạng Sơn là tỉnh miền núi biên giới có 253 km đường biên, có cửa khẩu quốc tế và quốc gia, cửa ngõ giao lưu kinh tế và văn hóa với nước láng giềng Trung Quốc. Đây là những nền tảng cơ bản tạo nên sự đa dạng, phong phú về văn hoá của tỉnh Lạng Sơn. Từ hàng nghìn năm, bằng ý chí độc lập tự cường dân tộc, nhân dân các dân tộc trong tỉnh đã phát huy, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, hòa nhập với cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Ngày nay, những di sản văn hóa truyền thống Lạng Sơn đã trở thành nét tiêu biểu của nền văn hóa Việt Nam. Ngoài ra, Lạng Sơn còn là địa phương lưu giữ kho tàng văn nghệ dân gian phong phú (truyền thuyết, cổ tích, ca dao, tục ngữ,...), mảnh đất hội tụ, giao lưu của 7 dân tộc Nùng, Tày, Kinh, Dao, Hoa, Sán Chay, Mông,... Với những lợi thế về địa lý và truyền thống văn hóa sẵn có, văn hoá Lạng Sơn đã tạo được nét chấm phá riêng, độc đáo và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng du khách mỗi khi đến với Lạng Sơn. Lễ hội của người Dao Ảnh: Tư liệu Dấu ấn văn hoá Lạng Sơn không hề phai nhạt trong mỗi di tích như di tích lịch sử ải Chi Lăng nổi tiếng, khu du kích khởi nghĩa Bắc Sơn, di tích chiến thắng Đường Số 4 anh hùng hay mỗi danh thắng Động Nhị Thanh, Tam Thanh, Tô Thị Vọng Phu, quần thể danh thắng Mẫu Sơn, thác Bản Ngà. Cũng không thể quên được những nét văn hoá đặc sắc như lễ hội Lồng Tồng, lễ hội Đầu Pháo - Kỳ Lừa, lễ hội Trò Ngô,... Nhắc đến văn hoá phi vật thể của Lạng Sơn, người ta nhớ tới kho tàng dân ca, dân vũ vô cùng phong phú. Trong đó, khúc hát sli mượt mà đã từng được đưa vào câu tục ngữ: "Đêm ốm dài, đêm sli ngắn", khúc hát đồng dao tinh nghịch hay những đêm hát lượn của trai gái khi trưởng thành như "Đứng thuyền hái hoa", "Bốn mùa",... Một nét văn hoá đặc sắc của Lạng Sơn chính là phong tục bánh chưng, bánh dày hay lễ cấp sắc của người Dao và hội thi ném còn để chọn bạn trong ngày xuân,... Bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Đã bao đời nay, dù cho cuộc sống còn nhiều khó khăn, vất vả, nhưng người dân xứ Lạng vẫn duy trì và vun đắp cho gia đình, cho cộng đồng một đời sống văn hóa phong phú và đậm đà bản sắc. Bởi lẽ ý thức giữ gìn, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống do ông cha để lại tựa như mạch ngầm bền bỉ chảy trong huyết mạch của biết bao thế hệ người dân nơi đây. Tuy nhiên, những mặt trái của cơ chế thị trường đã có tác động không nhỏ đến đời sống văn hóa của người dân xứ Lạng. Điều đáng lo ngại hơn cả là sự pha tạp, mai một nhiều giá trị văn hóa truyền thống từng được đúc kết, bồi đắp qua hàng nghìn đời nay. Trong đó tiêu biểu là hiện tượng không sử dụng trang phục dân tộc truyền thống, không thích sử dụng tiếng nói địa phương, dân tộc trong cuộc sống hàng ngày, quên lãng dần những khúc hát then, hát lượn, hát sli mượt mà, sâu lắng. Quán triệt nội dung của Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, ngành văn hóa - thông tin Lạng Sơn đã có những biện pháp cụ thể để tạo sự chuyển biến trong công tác gìn giữ truyền thống văn hóa tốt đẹp của các dân tộc. Trong thời gian qua, ngành đã tập trung mọi nguồn lực cho công tác bảo tồn một số loại hình văn hóa đang có nguy cơ bị thất truyền từ các điệu then, lượn, sli; các nghề truyền thống như: dệt thổ cẩm, làm bàn ghế trúc, đan chiếu bằng nan,... đến nghệ thuật chế biến các món ăn dân tộc. Đặc biệt, ngành văn hóa - thông tin Lạng Sơn còn khôi phục các lễ hội truyền thống, các phong tục, tập quán lành mạnh, sưu tầm các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số,... Một số yếu tố văn hóa phi vật thể cũng được Sở Văn hóa - Thông tin tỉnh sưu tầm như: tập sách lễ hội dân gian Lạng Sơn, tổ chức sản xuất và in vào đĩa CD-ROM với nội dung hết sức đầy đủ, cụ thể về đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc trong tỉnh. Cùng với nỗ lực của ngành văn hoá - thông tin, bản thân nhiều gia đình, dòng họ, bản làng ở Lạng Sơn cũng có ý thức giữ gìn vốn văn hóa, góp phần phát huy thuần phong mỹ tục của dân tộc. Một số thành tựu đáng ghi nhận Trong những năm qua (1999 - 2003), với vai trò là cơ quan quản lý ngành, Sở Văn hóa - Thông tin Lạng Sơn đã cố gắng đưa những định hướng phát triển văn hoá đi vào thực tế đời sống văn hoá, tổ chức triển khai và trực tiếp quản lý mọi hoạt động văn hóa thông tin trên địa bàn. Nhờ đó, nhiều công trình văn hóa được đầu tư xây dựng như: bảo tàng, thư viện, nhà thiếu nhi, công viên văn hóa,... đã trở thành tụ điểm phục vụ rộng rãi nhu cầu vui chơi giải trí của người dân. Theo báo cáo của Sở Văn hóa - Thông tin Lạng Sơn, đến năm 2003, 6/11 nhà văn hóa - thông tin cấp huyện, 23 cụm văn hóa thông tin, một nhà văn hóa thông tin cấp tỉnh, đã có quy hoạch xác định địa điểm, quy mô đầu tư xây dựng. Mạng lưới thư viện được củng cố và mở rộng, đến năm 2003, 11/11 huyện, thị xã có thư viện, 131 tủ sách báo. Đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân đang từng bước được nâng cao. Phong trào văn hóa - văn nghệ quần chúng được các ngành, các địa phương trong tỉnh duy trì thường xuyên thông qua các liên hoan, hội thi, hội diễn. Trên 200 đội văn nghệ quần chúng, thực hiện hơn 180 biểu diễn mỗi năm phục vụ các xã nông thôn, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và khả năng hưởng thụ văn hóa cho nhân dân. Mặc dù, mức hưởng thụ văn hóa giữa các địa phương chưa đồng đều, nhưng nhìn chung diện mạo văn hóa của tỉnh, nhất là ở vùng nông thôn có chuyển biến rõ rệt.